سايز فونت : (-) -- -- -- -- -- (+)

بنای گنبد جبلیه در مشرق کرمان قرار دارد که به گنبد گیری شهرت دارد .

 سابقه تاریخی

درباره این تک بنای سنگی کرمان اظهار نظرهای مختلفی بیان شده است . افضا بن ابو حامد کرمانی در کتاب خود تحت عنوان عقد العلی الموقف الا علی می نویسد : و خندق و لقعه نو و بعضی از قلعه کهن از بناه اوست .

در کتاب مزارات کرمان تالیف سعید محرابی معروف به خطیب که فاصله سال های 925- 939 ه . ق . تالیف شد و به گنبدی به نام جبلیه بر می خوریم . نویسنده ضمن شرح حال علی القدسی عارف بزرگ می نویسد : مرتبه بعقب می رفت تا شمع و فانوس با جمع کتیر به خدمت شیخ بردند .

در شرح بناهای تاریخی کرمان قدمت این بنا را به قبل از اسلام می دانند و معتقد هستند که احتمالا ابوعلی محمدبن الیاس در تعمیر آن دست داشته است . دکتر ج کریستی ویلسن در کتاب تاریخ صنایع ایران می نویسد ، جبال سنگ در کرمان بنای عجیب و بزرگی است . چنان که اسم آن بر می آید اغلب به جای آجر از سنگ ساخته شده و نظر به گنبد عظیمی که روی عمارت کتیر الاضلاع هشت ضلعی ساخته شده است در این دوره بی نظیر می باشد . گنبد آن یا دو پوشه بوده و یا آنکه سازنده قصد داشته است که آنرا دو پوشه بکند به هر حال از روی علایم و آثار معلوم می شود که این بنا به اتمام نرسیده است .

نظریه دیگری راجع به این بنای عجیب و ساده اما دیدنی را سر پرستی سایکس در سفر نامه اش چنین آورده است : ایرانی ها معتقدند که این محل مقبره ی یکی از زرتشتیان بوده و برخی نیز گویند مزار سید محمد تباشیری است ولی مساله اخیر در بعضی نقاط مورد تکذیب است . بدهی است در موقعی که این قبرستان را خراب و ویران کرده اند سنگ قبر را برداشته اند و برای بنای دیگری به کار برده اند . از دیگر روایات محلی مستفاد می شود که سال ها پیش ، در یکی از زوایه های این معبد سنگ گودی وجود داشته که مردم به ویژه زرتشتیان علاقه ای مخصوص به آن داشته و بر سر این مقبره نذورات می افشانده اند . و شمع و کندر دود می کردند و منقول است این سنگ در سیل مهیب کرمان در سال 1333 شمسی از میان رفته است .

مطابق روایات دیگری قبر دانیال حکیم مشهور به پیر مراد ، در این مکان بوده . به طوری که نقل می کنند سال ها پیش گنج عظیمی در دل این گنبد بوده است .

گرچه بنای گنبد جبلیه تحت شماره 296 و متعلق بدوره سلجوقی به ثبت رسیده است و از طرف دفتر سازمان ملی حفاظت آثار باستانی استان کرمان تعمیر و حفاظت می شود اما تاریخ دقیق و نحوه کاربرد این بنا روشن نیست آنچه که سبک معماری آن استنباط می شود بنای مذکور مربوط به اواخر دوره ساسانی می باشد که اوائل اسلام تعمیر و مرمت شده است و یا اینکه در اوائل اسلام با الهام از معماری ساسانی بنا گردیده است .

 مشخصات بنا

بنای گنبد جبلیه هشت ضلعی است که به ترتیب به 16 و 23 ضلع تبدیل می شود . سقف گنبد مدور و جرزهای آن بدون شالوده ، روی خاک رس و زمین بکر بنا گردیده و اطراف آنرا قبرستان شهر کرمان فرا گرفته است . مصالح به کار رفته در دیوار ها با سنگ لاشه است سقف گنبد آجری یک پوشه و ملاط پوشش سقف گچ و ضخامت آن از پا گرد با سه آجر شروع در تیزی آن به یک آجر ختم می شود .

اندود داخل گنبد گچ ساده بوده که در تیزی قوس ها و در بالای در گاه های داخلی دارای تزئینات ساده است . که در اصطلاح قاشقک نامیده می شود . در بالای بنا نورگیرهایی تعبیه شده ارتفاع بنا حدود 20 متر و قطر داخلی آن حدود 11متر است عرض پی آن در پایه به 2 متر می رسد .